Gömülü sigorta: Türkiye neden Almanya'yı konuşmalı?

Gömülü sigorta Türkiye’de fiilen mevcut; e-ticaret platformlarında ve dijital kanallarda bu modeli sıkça görüyoruz. Ama asıl kritik soru teknik değil hukuki: bu model hukuken nereye oturuyor? Çünkü ölçeklenmenin önündeki engel çoğu zaman teknoloji değil, mevzuat.

AB perspektifi: IDD

Avrupa Birliği gömülü sigortayı bağımsız bir kavram olarak tanımlamıyor; onu Sigorta Dağıtım Direktifi (IDD) kapsamında çapraz satış yaklaşımı içinde ele alıyor. Buradaki temel ilke net: sigorta, ana ürünle birlikte sunulabilir, ama tüketici açısından her zaman ayrı ayrı satın alınabilir olmalıdır. Zorunlu paketler bağlı satış riskini doğurur; bu da hem tüketici hukuku hem de rekabet hukuku açısından ciddi sorun yaratır.

Alman modeli: §34d GewO

Almanya bu alanda çok daha pragmatik ve piyasa dostu bir model benimsemiş. §34d GewO kapsamında geliştirilen sistem, asıl faaliyeti sigortacılık olmayan platformlara ve satıcılara belirli koşullar altında lisans muafiyeti tanıyor. Düşük primli, basit ve tamamlayıcı sigortalar için bu aktörlerin aracılık yapabilmesi mümkün hâle geliyor. Böylece gömülü sigorta hem hukuken tanımlı hem de platform ekonomisinin dinamikleriyle uyumlu bir yapıya kavuşuyor. Regülasyon modeli sınırlamak yerine kontrollü biçimde mümkün kılıyor.

Türkiye: fiilen var, hukuken sınırlı

Türkiye’de ise tablo farklı. Mevcut mevzuat platformları yalnızca “teklif daveti sunan” ve “yer sağlayıcı / teknik altyapı sağlayıcısı” rolüyle sınırlandırıyor. Platformlar sigorta satamıyor, sigorta aracılığı yapamıyor ve Alman modelindeki gibi bir lisans muafiyetine sahip değil. Bu durum, gömülü sigortanın ölçeklenmesini ve yeni iş modelleriyle derinleşmesini sınırlayan temel unsur olarak öne çıkıyor. Yani potansiyel var, ama hukuki zemin onu serbest bırakmıyor.

Bu hukuki boşluğun bedeli soyut değil. Bir e-ticaret sitesinde cihaz koruma planı, bir seyahat akışında iptal teminatı ya da bir mobilite uygulamasında anlık kaza sigortası; hepsi teknik olarak bugün mümkün, ama hukuki zemin yeterince net olmadığı için ya yarı yarıya kuruluyor ya da gri alanda kalıyor. Net bir çerçeve, hem yatırımcıya güven verir hem de tüketiciyi korur.

Tüketici hakları ve KVKK: kırmızı çizgiler

Bütün bunların ortasında bir kırmızı çizgi var: tüketici hakları ve kişisel verilerin korunması. Gömülü sigorta uygulamalarında sigortanın mutlaka isteğe bağlı olması gerekiyor; ana ürün, sigorta olmadan da satın alınabilmeli. Bu ilke korunmadan kurulan hiçbir model uzun vadede güven üretemez. Kolaylık adına tüketiciyi köşeye sıkıştıran bir tasarım, kısa vadede satış getirse de markaya zarar verir.

Brokerlik ve sektör açısından bakınca da tablo aynı sonuca çıkıyor. Doğru bir lisans muafiyeti rejimi, platformları sigortacının rakibi değil, dağıtım ortağı hâline getirir. Sigortacı riski ve ürünü taşır, platform ise erişimi ve bağlamı sağlar. Bu iş birliğinin önündeki tek gerçek engel teknoloji değil, onu tanımlayan kurallar.

Bunun neden önemli olduğunu rakamlar anlatıyor. Türkiye’de sigorta penetrasyonu uzun süredir düşük; geniş kitleler temel korumalardan bile yoksun. Gömülü sigorta, tam da bu kitleye ulaşmanın en pratik yolu: insanları sigorta almaya ikna etmeye çalışmak yerine, sigortayı onların zaten kullandığı e-ticaret, mobilite ve finans akışlarının içine küçük, anlaşılır parçalar hâlinde yerleştirmek. Doğru kurgulanırsa bu, hem ticari bir büyüme hem de bir finansal kapsayıcılık hikâyesi olur.

Yakın vadede önü açık alanlar bellidir: cihaz ve elektronik koruması, seyahat ve iptal teminatları, mikro sağlık ve kaza ürünleri. Bunların hepsi düşük primli, basit ve tamamlayıcı; yani Alman modelindeki muafiyet mantığına birebir uygun. Eksik olan tek şey, bu aktörlere kontrollü biçimde alan açan net bir hukuki çerçeve. Çerçeve geldiğinde, teknolojiyi zaten hazır bekleyen bir ekosistem var.

Sonuç: Türkiye için stratejik bir fırsat

Tablo net bir noktaya işaret ediyor: Türkiye’de gömülü sigorta için kanun seviyesinde, açık ve modern bir düzenlemeye ihtiyaç var. Alman modeline benzer biçimde, düşük riskli ve tamamlayıcı sigortalar için kontrollü bir lisans muafiyeti rejimi kurulması hem sigorta penetrasyonunu artırabilir hem de platform ekonomisiyle uyumlu yeni bir dağıtım mimarisinin önünü açabilir. Doğru regülasyonla gömülü sigorta; sektör için büyüme, platformlar için değer, tüketici için ise erişilebilir koruma anlamına gelir. Burada kaybeden taraf yok; yeter ki çerçeve doğru kurulsun.