Koruma, poliçeden ayrılıyor

Sektörün gelecek okuma alışkanlığı yerleşiktir: eğilimi görürüz, fiyata çeviririz, poliçeyi tazeleriz. AXA’nın Geleceklerin Atlası 2026 Öngörü Raporu bu alışkanlığın dışına çıkıyor. Rapor tahmin yapmıyor. On beş yıllık bir ufukta, bugünün sinyallerinden beslenen beş kurgusal bölge kuruyor ve her birinin gündelik hayatını anlatıyor: mercan resifleri üzerine kurulmuş bir biyoekonomi, boşalan kırsala yerleşen kentli öncüler, kadın liderliğinde göçebe bir dayanışma ağı, abonelikle satılan bir kent ve Arktik’te açılan yeni bir sınır hattı.

Yöntem de anlatının kendisi kadar dikkat çekici. Ekip on üç aday senaryo geliştirmiş, farklı adaptasyon mantıkları temsil etsinler diye beşini seçmiş, bir kısmını Hamburg Üniversitesi’ndeki iklim araştırma kümesiyle birlikte olgunlaştırmış. Amaç geleceği bilmek değil, geleceği düşünürken kullandığımız kalıpları kırmak.

Beşini de okudum. Sigorta hiçbirinin merkezinde değil. Ama beşinde de bir köşede duruyor ve her seferinde başka bir iş yapıyor. Beni asıl ilgilendiren bu. Aşağıda o işi dört başlıkta okuyorum; iki senaryo (Amadare Ağı ile Stüdyo Odgrod) aynı derste buluştuğu için birlikte duruyor.

Koruma işlevi poliçeden ayrılıyor

Harmoni Limanı, raporun sigortacıya en doğrudan bakan senaryosu. Liman yakınındaki dev platformlar üzerine kurulmuş, tedariğini denizden sağlayan, ulusal şebeke çöktüğünde kendi yüzer reaktörünü devreye alan kentler. Sakinler iklime uyum sağlamaya çalışmıyor, sürekliliği satın alıyor. Rapor buna “Hizmet Olarak Dayanıklılık” diyor.

Bu modelde koruma vaadini bir sigortacı vermiyor. Devlet destekli bir lojistik şirketi veriyor, üstelik hasar ödeyerek değil, hasarı hiç yaşatmayarak. Öngörü sistemi seli haftalar öncesinden görüyor, konteyner gemileri tehdit altındaki yaşam ünitelerini taşıyor, hayat kesintiye uğramıyor. Müşteri profili de açık: yaşlı, değişen koşullara uyum sağlamak istemeyen ve “simüle edilmiş normalliği” karşılayabilecek kadar varlıklı kişiler.

Bir sigortacı için buradaki rakip başka bir sigortacı değil. Müşterinin huzur ihtiyacını bizden önce karşılayan, üstelik bunu aylık ödemeyle paketleyen bir operatör. Raporun UBS’in 2025 servet raporuna dayanarak hatırlattığı gibi, önümüzdeki yirmi beş yılda trilyonlarca dolar miras yoluyla el değiştirecek. Eşitsizliğin yüksek olduğu toplumlarda bu paranın kamusal altyapıyı güçlendirmek yerine özel alternatifler satın almaya gitmesi kuvvetli bir ihtimal. O alternatifleri kimin satacağı, teknik değil stratejik bir sorudur.

Prim bir gelecek seçicisidir

Marsilya 2, Arktik’te kurulan bir “dayanıklılık merkezini” anlatıyor. Bölge dünyanın geri kalanından yaklaşık dört kat hızlı ısınıyor, buz çekildikçe yeni rotalar açılıyor, Grönland Avrupa Birliği’nin kritik ham madde listesindeki otuz dört unsurun yirmi beşini barındırıyor. Soğuk hava veri merkezlerine bedava soğutma sağladığı için bölgede bugün otuz iki veri merkezi çalışıyor.

Raporun bu bölümündeki tek bir cümle, benim için tüm belgenin en can alıcı yeri. Kuzey Deniz Rotası, Kuzey Avrupa ile Doğu Asya arasındaki mesafeyi Süveyş’e kıyasla yüzde otuz ile kırk arasında kısaltıyor. Buna rağmen ölçeklenemiyor. Nedeni buz sınıfı gemi sertifikaları, sınırlı liman altyapısı ve yüksek sigorta maliyetleri.

Rota fiziken açık, ekonomik olarak kapalı. Kapatan şey de bizim fiyatımız.

Sigortacılığı çoğu zaman olan bitene tepki veren bir sektör olarak konumlandırırız. Burada tersi görünüyor. Denizcilik primi, bir ticaret koridorunun hangi hızla gerçek olacağını belirliyor. Aynı mekanizma her yerde çalışır: sigortalanabilir olan yapılır, sigortalanamayan ertelenir. Bir sanayi tesisinin nereye kurulacağına, bir konut projesinin finanse edilip edilmeyeceğine, bir teknolojinin sahaya ne zaman çıkacağına da aynı el karışıyor. Bunu elimizdeki en güçlü kaldıraç olarak görmek gerekir.

Riskin kaynağına yatırım yapmak

Ayokarang Resif Bölgesi’nde sigortacı poliçe satmıyor, resife yatırım yapıyor. Kurgu şöyle: liman şirketleri korunmak için, biyoteknoloji şirketleri doğrulanmış genetik çeşitlilik için, sigorta şirketleri riski azaltmak için doğrudan ekosistemin kendisine para koyuyor. Yerel topluluklar da resifi sağlıklı tuttukları sürece elde edilen faydadan pay alıyor.

Kurgu olmayan tarafı da var. Rapor, Save The Waves Coalition’ın Okyanus Riski ve Dayanıklılık Eylem İttifakı desteğiyle geliştirdiği Sörf Ekosistemi Sigortası’nı örnek gösteriyor: aşırı hava olaylarından sonra dalga ekosisteminin hızlı toparlanmasını finanse eden bir araç. Santa Cruz’da sörf faaliyetleri yerel ekonomiye yılda en az 194,7 milyon dolar katkı sağlıyor ve uyum önlemi alınmazsa otuz bir sörf alanının tamamında kayıp bekleniyor. Barselona’nın kütüphaneleri, okulları ve müzeleri resmî iklim sığınağına çeviren ağı da aynı mantıkta çalışıyor: sıfırdan altyapı kurmak yerine mevcut olanı yeniden işlevlendirmek.

Bunların hiçbiri hasar ödemesi değil. Hasarın oluşmasını engelleyen harcamalar. Teminatı yazan kurumun aynı zamanda riski üreten koşula yatırım yapması, bilançoyu da müşteri ilişkisini de değiştirir. Yılda bir kez yenileme konuşan bir ilişkiden, riski birlikte yöneten bir ortaklığa geçilir.

Sigortanın hiç göremediği hayatlar

Amadare Ağı, kurak coğrafyalarda hareket eden, kadın liderliğindeki göçebe topluluklar üzerine kurulu. Bu toplulukların koruma sistemi sigorta değil; havale gelirleri ve karşılıklı dayanışma. Rakam ciddi: 2024’te düşük ve orta gelirli ülkelere gönderilen havaleler 685 milyar dolara ulaşarak doğrudan yabancı yatırımların ve resmî kalkınma yardımlarının toplamını aştı. Kenya’da M-PESA’ya erişimin yaklaşık 194 bin haneyi yoksulluktan çıkardığı, etkinin özellikle kadın liderliğindeki hanelerde belirginleştiği belirtiliyor.

Raporun bu bölümdeki “takip edilmesi gereken başlıklar” listesinde bir madde var: mobil ve geleneksel olmayan yaşam biçimleri için sigorta modelleri. Stüdyo Odgrod’un listesinde de kardeşi duruyor: küçük ölçekli tarım için sigorta erişimi. İki senaryoda da sigorta bir ürün olarak değil, henüz doldurulmamış bir eksik olarak geçiyor.

Odgrod’un arka planındaki tablo da bu eksiği açıklıyor. Avrupa Birliği’nde çiftçilerin ortalama yaşı elli yedi, kırk yaş altındakilerin oranı yüzde on iki, toprakların yüzde altmış biri sağlıksız kabul ediliyor. 2021 ile 2023 arasında iklim kaynaklı aşırı hava olayları Birlik’e 162 milyar euroya mal olmuş. Küçük ve çeşitlendirilmiş bir çiftliğin bu koşullarda ayakta kalması, ürünü kadar erişebildiği teminata bağlı. Rapor bunu bir ürün fırsatı olarak değil, senaryonun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini belirleyen bir önkoşul olarak listeliyor.

Bunu okurken kendi mimarimizi düşündüm. Poliçe sabit bir adrese, sabit bir varlığa, kayıtlı bir gelire yazılır. Hareket eden, adresi olmayan, geliri düzensiz olan hayatları sistem göremez. İklim bu hayatların sayısını artırıyor: Dünya Bankası projeksiyonu 2050’ye kadar 216 milyon kişinin kendi ülkesi içinde yer değiştirebileceğini söylüyor. Görmediğimiz kitle büyüyor.

Türkiye’den bakınca

Beş senaryonun hiçbiri Türkiye’yi anlatmıyor, ama dördü buraya değiyor.

Deprem tarafında zorunlu havuzu yıllar önce kurduk, ama havuz hâlâ dolmadı. DASK’ın Ağustos 2026’da açıkladığı verilere göre ülke genelinde sigortalılık oranı yüzde 58; en yüksek bölge Marmara yüzde 65, en düşük bölge Karadeniz yüzde 45. Kurumun kanunla tanımlı hedefi yüzde 100. Penetrasyon tam olsaydı bile asıl açık kapanmazdı, çünkü açık teminatta değil yapı stokunda. Ayokarang mantığı burada nettir: primi doğru fiyatlamak da havuzu büyütmek de yetmez; güçlendirmeyi finanse eden tarafta durmak gerekir. Tarımda devlet destekli sigorta havuzunun kapsadığı alanla üretimin tamamı arasındaki fark, Odgrod’un “sigorta erişimi” başlığının Türkçesidir. Mevsimlik tarım işçileri, kayıt dışı istihdam ve iç göç, Amadare’nin sorduğu soruyu bize çok daha erken soruyor. Lojistikte ise Türkiye, Marsilya 2’nin altını çizdiği şeyi zaten yaşıyor: rota ve yatırım kararlarının bir bölümü sigorta fiyatında alınıyor.

Bu raporları gelecek tahmini olarak okumam. Bugünkü varsayımlarımı test etmek için okurum. Beş senaryodan çıkardığım tek cümle şu: koruma işlevi sigorta ürününden ayrılıyor ve ayrıldığı her yerde onun yerini başka biri alıyor. Lojistik operatörü, topluluk fonu, belediye, teknoloji şirketi.

Bu ayrışmayı durdurmaya çalışmak yerine, koruma işlevinin gittiği yerde olmayı tercih ederim. Poliçe bir üründür, koruma bir işlevdir. Sektörün gelecekteki payı, ürününü savunduğu için değil, işlevin peşinden gittiği için belirlenecek.

Kaynaklar: AXA Öngörü Raporu 2026, “Geleceklerin Atlası”. Deprem sigortalılık verisi: DASK / Anadolu Ajansı, 16.08.2026. Görseller: AXA Öngörü Raporu 2026.